Maden İşyerlerinde Bordro ve SGK İşlemleri Rehberi
Maden sektörü, iş sağlığı ve güvenliği açısından yüksek risk grubunda yer almakta olup, işverenlerin bordro ve SGK süreçlerinde çok daha dikkatli ve düzenli olmalarını gerektiren özel düzenlemelere tabidir. Özellikle yeraltı maden işyerlerinin çalışma koşulları dikkate alınarak, iş ve sosyal güvenlik mevzuatında ayrıksı düzenlemelere gidilmiştir. Bordro ve SGK süreçlerinizi bizimle yürütmek için teklif alabilirsiniz.
Bordro düzenleme esasları
Maden işyerlerinde bordroda yer alması gereken başlıca ücret unsurları:
Maden işyerlerinde SGK işlemleri
Maden işyerlerinde çalışan işçiler, 4/a kapsamındadır ve yeraltı çalışanları için fiili hizmet süresi zammı (FHSZ) uygulanır.
Maden işyerleri, hem SGK hem de Çalışma Bakanlığı tarafından sıkı denetime tabidir. Bu denetimlerde özellikle:
Maden işyerlerinde bordro ve SGK süreçleri yönetimi, diğer sektörlerden daha fazla dikkat, hassasiyet ve mevzuat bilgisi gerektirir. Yanlış veya eksik uygulamalar, hem idari para cezaları hem de iş sağlığı ve güvenliği riskleri açısından işvereni zor durumda bırakabilir.
04.08.2025
Dr. Sadettin Orhan
İş ve Sosyal Güvenlik Uzmanı
E. SGK Müfettişi
Maden sektörü, iş sağlığı ve güvenliği açısından yüksek risk grubunda yer almakta olup, işverenlerin bordro ve SGK süreçlerinde çok daha dikkatli ve düzenli olmalarını gerektiren özel düzenlemelere tabidir. Özellikle yeraltı maden işyerlerinin çalışma koşulları dikkate alınarak, iş ve sosyal güvenlik mevzuatında ayrıksı düzenlemelere gidilmiştir. Bordro ve SGK süreçlerinizi bizimle yürütmek için teklif alabilirsiniz.
Bordro düzenleme esasları
Maden işyerlerinde bordroda yer alması gereken başlıca ücret unsurları:
- Temel ücret (genellikle asgari ücretin üzerinde belirlenir)
- Vardiya, gece çalışması ve hafta tatili ücretleri
- Fazla mesai ücretleri (özellikle zorunlu vardiyalı sistemlerde)
- İkramiye, sosyal yardım, kıdem tazminatı hak edişleridir.
- Kömür ve linyit çıkarılan yeraltı maden işyerlerinde en düşük ücret, asgari ücretin iki katı (2025 yılı için brüt 52.011 TL) olmalıdır.
- Yeraltı maden işyerlerinde fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücretleri %100 zamlı olarak ödenir.
- Haftalık çalışma süresi yeraltı maden işyerlerinde 45 saat değil 37,5 saattir.
- Günlük çalışma süresi en fazla 11 saat değil 7,5 saattir.
- Diğer işyerlerinde işçinin onayıyla yıllık 270 saate kadar fazla çalışma yapılabilirken, yeraltı maden işyerlerinde zorunlu ve olağanüstü haller dışında fazla çalışma yapılamaz.
- Yeraltı maden işyerlerinde yıllık ücretli izin sürelerine 4 gün ilave edilir. Örneğin 3 yıllık kıdemi olan işçinin yıllık izni 14 gün değil 18 gündür.
- Yeraltı maden işyerlerinde 18 yaşından küçüklerin, her yaşta kadınların ve engellilerin çalıştırılması yasaktır. %3 engelli istihdamı zorunluluğu yeraltı maden işyerlerinde uygulanmaz.
- Yeraltı maden işyerlerinde özel istihdam büroları vasısatıyla geçici iş ilişkisi kurulamaz.
- Normalde 30 işçinin çalıştığı işyerinde iş güvencesi hükümlerinden yararlanmak için altı aylık kıdem aranırken, yeraltı maden işyerlerinde bu şart aranmaz.
Maden işyerlerinde SGK işlemleri
Maden işyerlerinde çalışan işçiler, 4/a kapsamındadır ve yeraltı çalışanları için fiili hizmet süresi zammı (FHSZ) uygulanır.
- Yeraltı çalışanlarına her 360 gün prim için 180 gün FHSZ eklenir.
- Bu FHSZ süreleri toplam prim gün sayısına eklenir ve bu sürelerin yarısı emeklilik yaşından düşülür. Örneğin 01.01.2010 tarihinde yeraltı maden işyerinde çalışmaya başlayan ve 10 yılı tamamlayan bir işçi, 3.600 gün normal prim günü, 1.800 gün de FHSZ’ye hak kazanır ve toplam prim günü 5.400 olarak hesaplanır. 1.800 günün yarısı işçinin emeklilik yaşından indirilir. Yeraltı maden işyerlerinde sürekli veya münavebeli olarak 20 yıl çalışan işçiler için emeklilik yaşı 50 olarak uygulanmaktadır. (EmekliMatik'te emeklilik tarihi hesaplayabilirsiniz).
- Maden işyerlerinde MUHSGK bildirimi yapılırken “Fiili Hizmet Süresi Zammı Kodu (FHSZ Kodu)” doğru seçilmelidir.
- 2008 yılı Ekim ayı başından önce yer altı işlerinde yer altı sürekli veya yer altı münavebeli olarak çalışıp bu tarihten sonra da çalışmaya devam edenlerin fiili hizmet zammına ilişkin bildirimlerinin "4", "5" ve "6" numaralı belge türleri ile yapılması gerekmektedir.
- 2008 yılı Ekim ayı başından sonra ilk defa bu kapsamda çalışmaya başlayanların bildirimlerinin ise "35" ve "36" numaralı belge türleri ile yapılması gerekmektedir.
- Kömür ve linyit maden işlerinde emekli aylığı alırken yeraltında çalışan sigortalıların bildirimleri ise "(48)-Emekli Yeraltında Çalışan" kodlu belge türü ile yapılmalıdır.
- Belge türlerinin hatalı seçilmesi, ileride işçilerin emeklilik işlemlerinde sorun oluşturabilecek, şikayet ve davalara yol açabilecektir.
- Normalde SGK’dan ölüm aylığı (dul ve yetim aylığı) bağlanabilmesi için en az 900 gün prim gerekli iken, kömür ve linyit madenlerinde yeraltı işyerlerinde meydana gelen iş kazası sonucu vefat eden işçiler için 900 gün şartı aranmaz. Bu işçilerin varsa SGK’ya olan borçları silinir ve hak sahiplerine aylık bağlanır. Ayrıca hak sahiplerine iş kazası ve meslek hastalığı sigorta kolundan ölüm geliri bağlanır.
Maden işyerleri, hem SGK hem de Çalışma Bakanlığı tarafından sıkı denetime tabidir. Bu denetimlerde özellikle:
- İş sağlığı ve güvenliği, genel çalışma koşulları,
- Kayıt ve belge düzeni, işçi özlük dosyaları,
- Ücret, fazla çalışma, tatil ve izin hükümlerine uygunluk,
- Puantaj-bordro-SGK tahakkukları uyumu,
- Muvazaalı alt işverenlik durumu,
- SGK ve İŞKUR teşviklerinden muvazaalı-hatalı yararlanma,
- Fesih süreci ve fesih sonrası işlemler,
Maden işyerlerinde bordro ve SGK süreçleri yönetimi, diğer sektörlerden daha fazla dikkat, hassasiyet ve mevzuat bilgisi gerektirir. Yanlış veya eksik uygulamalar, hem idari para cezaları hem de iş sağlığı ve güvenliği riskleri açısından işvereni zor durumda bırakabilir.
04.08.2025
Dr. Sadettin Orhan
İş ve Sosyal Güvenlik Uzmanı
E. SGK Müfettişi
