İnşaat İşyerlerinde Bordro ve SGK Süreçleri Yönetimi

İnşaat İşyerlerinde Bordro ve SGK Süreçleri Yönetimi
İnşaat sektörü, Türkiye’de istihdamın en yoğun olduğu ve iş hukuku ile sosyal güvenlik uygulamalarının da en karmaşık şekilde yürütüldüğü alanlardan biridir. Proje bazlı ve puantaj usulü çalışmalar, belirli süreli ve part-time sözleşmeler, yüksek personel sirkülasyonu, inşaat sektöründe bordro ve SGK süreçleri yönetimini oldukça zorlaştırmaktadır. Tüm süreçlerin mevzuata uygun yönetimi, titiz ve sistemli bir takip için teklif alabilirsiniz.

İnşaat işyerlerinde bordro sürecini etkileyen hususlar

İnşaat şirketlerinde bir yönetim merkezi olarak devamlı işyeri, bir de inşaat projelerinin yürütüldüğü geçici/şantiye işyerleri vardır. İş ve sosyal güvenlik uygulamaları açısından bunlar bağımsız ve ayrı birer işyerleridir.
Şirket merkez ofisinde çekirdek yönetim kadrosu vardır ve genelde tam zamanlı ve belirsiz süreli sözleşme ile istihdam edilirler. Bu açıdan merkez ofis için bordro ve SGK süreçleri fazla zorluk barındırmaz.
İnşaat şirketleri için asıl zorluk, şantiye/proje personelinin bordro sürecinde yaşanmaktadır.
İnsan kaynakları departmanı, projenin başangıcından bitişine kadar, şantiye yönetimi ile koordine içerisinde personel giriş ve çıkış işlemlerini, puantajları, sözleşmeleri, istirahat raporlarını, fazla çalışma, hafta tatili ve resmi tatil çalışmalarını takip etmelidir.
Her bir şantiyede bordro ve özlük işyerini takip edecek bir personelin bulunması, belge düzeni ve yasal prosedürler açısından şantiye ile merkez arasındaki koordinasyonun sağlanması açısından kolaylık sağlayacaktır.
İnşaat projelerinde takibi en zor konulardan birisi, günübirlik imalat ve işler için gerekli personelin istihdamıdır. Şantiye sahasına giren kişinin görev süresi ne olursa olsun, iş hukukundan doğan bütün haklara sahiptir ve resmi işlemlerin tamamı uygulanmalıdır.
Alt işveren–asıl işveren (taşeron) ilişkisi inşaatlarda sık uygulanmaktadır. Bir işin alt işverene verilmesi, asıl işverenin iş ve sosyal güvenlik hukukundan doğan sorumluluğunu ortadar kaldırmamakta, müteselsil sorumluluk devam etmektedir. Bu yüzden şantiyelerde alt işverenlere hakediş ödemesi yapılmadan önce, ilgili ayın ücret bordrolarını ve SGK tahakkuklarını her bir alt işveren bazında kontrol etmek gerekir.

İşçilere yapılacak her türlü ödemenin banka aracılığı ile yapılması zorunlu olup, ayrıca ücret bordrolarının işçilere imzalatılması, ileride doğabilecek uyuşmazlıklar açısından işverenin lehine olacaktır.

Ücret ödemeleri en geç takip eden ayın 20’sine kadar yapılmalıdır. Bütün işçilerin asgari ücretten SGK’ya bildirilmesi, işveren hakkında ücret kayıtdışılığı şüphesi uyandıracaktır. İşçinin kıdemine ve kalifikasyonuna göre kademeli bir ücret skalası belirlenmesi gerekir.

İnşaatlarda işçilerin günlük giriş–çıkışları ve fiili çalışma günleri puantaj sistemiyle tutulmalıdır. Bu kayıtlar ile bordro ve SGK tahakkukları arasında mutabakat olmalıdır.

Eksik gün bildirimleri, puantaj kayıtlarıyla uyumlu olmalıdır. Puantaj usulüne göre girilecek eksik gün kodu “07-Puantaj kayıtları” olarak seçilmelidir. Olası bir denetime karşı bu puantaj kayıtları saklanmalıdır.
24 saat esasına göre çalışan şantiyelerde gece çalışması 7,5 saati aşmamalı, aşan kısım için fazla mesai ücreti ödenmelidir.
Vardiyalı çalışılan inşaat işyerlerinde 24 saatte en az üç vardiya usulüne göre çalışılması gerekir.
İnşaat sektöründe yabancı uyruklu personel çalıştırılabilir. Ancak çalışma izni olmaksızın yabancıların çalıştırılması yasaktır.
Yabancı çalışanın görevine uygun olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından belirlenen ücret tarifesine göre ücreti ve SGK primi ödenmelidir. Aksi halde izin yenileme aşamasında problem yaşanacaktır.
Günlük 11 saat çalışma sınırı ve yıllık 270 saat fazla çalışma sınırı, inşaat işyerlerinde ihlal edilebilmektedir. Bu tür durumlarda söz konusu saat sınırını aşan çalışmalar için de fazla çalışma ücreti tahakkuk ettirilmelidir. Yasa her ne kadar yıllık 270 saat fazla çalışma sınırı belirlemişse de bunun aşılması halinde bir yaptırım öngörmemiştir.
Asgari ücret ödenen personel için iş sözleşmesinde “yıllık 270 saate kadar fazla çalışma brüt ücrete dahildir” şeklinde ifade bulunması hukuken geçerli sayılmamaktadır. Asgari ücretin üzerinde ödeme yapılan işyerlerinde bu ifade yazılabilir.

Yürütülen inşaat projesi eğer bir kamu ihalesi kapsamında yüklenilen proje ise, ihale sözleşmesi ve şartnamesinde personel ile ilgili şartların (personel sayısı, niteliği, sertifikasyon vb.) dikkatli takip edilmesi ayrıca önem taşır.

İnşaat işyerlerinde SGK süreçlerinin yönetimi

İnşaat şirketlerinin merkez ofisleri SGK’da “2” ile başlayan sicil numarası alırken, geçici nitelikte şantiye işyerleri “4” rakamı ile başlayan geçici işyeri dosyalarında takip edilir. İnşaatın bitimi ve asgari işçilik sonrasında SGK’dan ilişiksizlik belgesinin alınması ile birlikte bu geçici dosya kapatılır.
Normalde sigortalıların işe başlayacakları günden bir gün önce SGK’ya bildirilmesi gerekirken, inşaat işyerlerinde sigortalının işe başlayacağı aynı gün sigorta bildiriminin yapılması mümkündür.
Şikretin birden fazla projesinde çalışacak personel için her bir şantiyeden SGK girişinin yapılması gerekir. Diğer bir yöntem ise, bir SGK dosyasından işe girişi yapılıp, diğer şantiyelere “geçici görevlendirme belgesi” ile hizmet vermesidir.
Şantiyeler arasında personel geçişlerinde, SGK çıkış kodu “16- Sözleşme sona ermeden sigortalının aynı işverene ait diğer işyerine nakli” seçilerek transfer yapılmalıdır.
Her bir alt işveren için SGK’da “aracı” dosyası açılması gerekir. Alt işveren tarafından SGK’ya bildirilen ücretler, asıl işverenin asgari işçilik değerlendirmesinde dikkate alınır.
Alt işveren dosyası açtırmadan fatura karşılığı yaptırılan işlerde faturalar “salt işçilik” ve “malzemeli işçilik” faturası olarak sınıflandırılır. Eğer asgari işçilik incelemesi için inşaat dosyası müfettiş denetimine giderse, bu faturalar müfettiş incelemesinde dikkate alınır fakat SGK müdürlüklerindeki ön değerlendirmede dikkate alınmaz.
İş bitiminde işyeri kapanışı SGK’ya bildirilmelidir.
İnşaatın bitimi ile birlikte yapı kullanma izin belgesinin alınabilmesi için işverenin SGK’ya eksik işçilik borcunun bulunmaması gerekir. İnşaatı tamamlayan işveren, SGK’ya müracaat ettiğinde asgari işçilik yönünden gerekli değerlendirmeler yapılır ve eksik işçilik olup olmadığı tespit edilir.
Eksik işçilik varsa işverene borç tebliğ edilir ve bir ay içerisinde ödemesi istenir. Borcu ödeyen işverene ilişiksizlik belgesi verilir ve işveren bu belge ile ilgili idareden yapı kullanma izin belgesi alabilir. Kamu ihalesi kapsamında yapılan inşaatlar için de benzer bir süreç işletilir.
İşverenler, inşaat işyerleri için SGK ve İŞKUR teşviklerinden yararlanabilirler. Ancak ihale kapsamındaki inşaatlar için teşvikerden yararlanmak mümkün değildir. İhale kapsamındaki inşaatlar için asgari ücret desteği (6661) işverene ödenir fakat bu desteğin ilgili ihale makamı tarafından işverenin hakedişinden düşülmesi gerekir. Bu kesintinin yapılmaması, iş bitiminde dosyanın kapatılması aşamasında sorun oluşturacaktır.

Denetimlerde sık tespit edilen hatalar ve yaptırımları
SGK ve iş müfettişleri tarafından inşaat işyerleri yoğun bir şekilde denetlemektedir. Bu denetimlerde sık karşılaşılan hatalardan bazıları:

Fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günü çalışmalarının hatalı hesaplanması,
Prime tabi tutulması gereken ücret unsurlarının prim dışı bırakılması,
Puantaj kayıtları ile bordro ve SGK tahakkukları arasındaki uyumsuzluk,
İş sözleşmelerinin eksik ve hatalı düzenlenmesi,
Muvazaalı alt işverenlik uygulaması,
Fesih sürecinin hatalı yürütülmesi, SGK çıkış kodlarının hatalı seçilmesi,
Personel özlük dosyalarında eksik, imzasız veya güncelliğini yitirmiş belgeler,
SGK ve İŞKUR teşviklerinden hatalı ve yersiz yararlanma,
KVKK form, onay ve belgelerinde eksiklik,
İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinde eksiklik.

Tespit edilen eksiklik ve hatalı işlemin türüne göre, idari para cezasından işin durdurulmasına kadar farklı yaptırımlar uygulanabilmektedir.

02.01.2026

Dr. Sadettin Orhan
İş ve Sosyal Güvenlik Uzmanı
E. SGK Müfettişi